मौद्रिक नीति
के हो मौद्रिक नीति ? कस्तो आउला सहकारी क्षेत्रका लागि ?
साकोसआवाज प्रतिनिधि
- साकोसआवाज प्रतिनिधि
के हो मौद्रिक नीति ? कस्तो आउला सहकारी क्षेत्रका लागि ?

काठमाडौं । नेपाल राष्ट्र बैंक आगामी आर्थिक वर्षका लागि मौद्रिक नीति जारी गर्ने तयारीमा जुटेको छ । साउनको पहिलो साता जारी हुने मौद्रिक नीतिका सम्बन्धमा सबै क्षेत्रबाट बहस, छलफल आयोजना गरिनुका साथै केन्द्रीय बैंकलाई सुझावहरु प्रदान गरिएका छन् । 

चालु आर्थिक वर्षका लागि जारी मौद्रिक नीतिमा बचत तथा ऋण सहकारी संस्थाको प्रभावकारी नियमन तथा सुपरिवेक्षणका लागि छुट्टै विशिष्टिकृत नियामक निकाय स्थापना गर्न आवश्यक सहजीकरण गर्ने उल्लेख थियो । 

मौद्रिक नीति भनिएको थियो, ‘आर्थिक वर्ष २०८०/८१ को नेपाल सरकारको बजेटमा उल्लेख भए बमोजिम बचत तथा ऋण सहकारी संस्थाको प्रभावकारी नियमन तथा सुपरिवेक्षणका लागि छुट्टै विशिष्टिकृत नियामक निकाय स्थापना गर्न आवश्यक सहजीकरण गरिनेछ ।’

यस विषयमा बहस र केही काम भैरहेको जानकारी नियामक निकायबाट प्राप्त भएपनि ठोस परिणाम निस्किइ नसकेको अवस्था छ । यसैबीच, अब आउने मौद्रिक नीति सहकारी क्षेत्रका लागि कस्तो आउने हो ? सहकारी क्षेत्रबाट मौद्रिक नीतिका लागि उपलब्ध गराइएका सुझाबहरु के कति समेटिन्छन् त्यसका लागि भने केही दिन पर्खिनुपर्ने हुन्छ । खासगरी विगतका मौद्रिक नीतिहरुमा पनि सहकारी सम्बन्धी प्रायः उस्तै विषयहरु दोहोरिने तर तिनको कार्यान्वयन नहुने अवस्था छ ।

यसैबीच, आगामी आर्थिक वर्षको मौद्रिक नीति लचिलो ल्याउन निजी क्षेत्रबाट माग भैरहेको छ । यद्यपि, नेपाल राष्ट्र बैंकका गर्भनर महाप्रसाद अधिकारीले भने कर्जाको गुणस्तर बढाउनुपर्ने, उत्पादनमूलक क्षेत्रमा कर्जा प्रवाह गरेर रोजगारी सृजना गर्नेतर्फ जोड रहने संकेत गर्नुभएको छ ।

के हो मौद्रिक नीति ?
नेपाल राष्ट्र बैंकका अनुसार समष्टिगत आर्थिक स्थायित्व कायम राख्दै आर्थिक क्रियाकलाप विस्तारमा सहयोग पुर्याउन देशको केन्द्रीय बैंकले तर्जुमा गर्ने नीति नै मौद्रिक नीति हो । मौद्रिक नीतिले मुद्रा प्रदाय, कर्जा र व्याजदरको व्यवस्थापन मार्फत आर्थिक स्थायित्व कायम राख्दै आर्थिक वृद्धि तथा रोजगारी सृजनामा सहयोग पुर्याउने उद्देश्य राखेको हुन्छ । प्रत्येक वर्ष बजेट सार्वजनिक भएको केहीपछि केन्द्रीय ब्याङ्कले मौद्रिक नीति सार्वजनिक गर्ने गर्छ ।

केन्द्रीय बैंकले मुद्रा आपूर्तिको व्यवस्था कायम गर्न बनाउने विधि नै मौद्रिक नीति हो । सामान्यतः बजेटपछि राष्ट्र बैंकले मौद्रिक नीति सार्वजनिक गर्ने व्यवस्था छ । सरकारले आफ्ना नीति तथा कार्यक्रम कार्यान्वयनका लागि बजेट सार्वजनिक गर्छ भने बजेटले तय गरेको आय–व्ययको सन्तुलन मिलाउन राष्ट्र बैंकले मौद्रिक नीति जारी गर्दै आएको छ । विशेष गरी सरकारले कुनै निश्चित आर्थिक उद्देश्य प्राप्त गर्नका लागि मौद्रिक नीति ल्याइन्छ ।

अर्थतन्त्रका सबै पाटा केलाउँदै सरकारले सार्वजनिक गर्ने वित्तीय नीतिलाई पनि आधार बनाएर मौद्रिक नीतिले अर्थतन्त्रको सन्तुलन कायमै राख्नका लागि नीति तर्जुमा गर्ने जानकारहरूको भनाइ छ ।

कुनै व्यक्तिले ब्याङ्कबाट ऋण लिए, कारोबार गरे वा बचत ब्याङ्कमा निक्षेप गर्दा तय हुने ब्याज दर सबैमा मौद्रिक नीतिको प्रभाव हुन्छ । त्यस्तै मुद्रास्फीति अर्थात् महँगी नियन्त्रणमा पनि मौद्रिक नीतिको भूमिका उल्लेख्य रहने मानिन्छ ।

सामान्य रुपमा भन्नुपर्दा मुद्राप्रदाय (मुद्रा आपूर्ति) नियन्त्रण गर्नको लागि बनाइने नीति मौद्रिक नीति हो । मौद्रिक नीति कुनै पनि मुलुकको केन्द्रिय बैंकले निर्माण गर्दछ । नेपालमा पनि नेपाल राष्ट्र बैंकले मौद्रिक नीति बनाउँदै आएको छ ।

मानिससँग आवश्यकताभन्दा बढी पैसा हुँदा बजार मूल्य बढ्ने हुँदा मागअनुसारको मात्रै मुद्रा आपूर्ति गर्नका लागि मौद्रिक नीति बनाइन्छ । बजारमा मुद्रा आपूर्ति बढी भयो भने महँगी बढ्न जान्छ । उदाहरणको लागि कुनै एक व्यक्तिसँग आवश्यकताभन्दा बढी सम्पत्ति छ भने उसले आफूले मन परेको कुरा किन्नको लागि जति नै तिर्नुपरे पनि तयार हुन्छ ।

यसरी सबै धनाढ्यले बढी मूल्य तिरेर सामान किन्दा बजार भाउ नै सोही अनुसार कायम हुन गई स्वतः मूल्यवृद्धि हुन्छ । यस्तो समस्या नआओस् भन्ना राष्ट्र बैँकले सीमित मात्रामा मात्रै बजारमा रकम पठाउँछ । यसरी मुद्राप्रदाय नियन्त्रणमा रहँदा मुल्यवृद्धि नियन्त्रणमा रहने र अन्ततः मुद्रास्फिती व्यवस्थापन हुने हुन्छ । यी कुराहरुको नियन्त्रण र नियमन नीतिगत तवरले गर्नका लागि नेपाल राष्ट्र बैंकले हरेक आर्थिक वर्षको सुरुवातमा मौद्रिक नीति ल्याउने गर्दछ ।

मौद्रिक नीति केन्द्रिय बैंकले जारी गर्ने एक मात्र नीति हो, जसभित्र वित्तीय नीति र विदेशी विनिमय नीति समावेश गरिएको हुन्छ । वित्तीय नीति अन्तर्गत नेपाल राष्ट्र बैंकको मातहतमा रहेका बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरुको नियमनसम्बन्धि नीति पर्दछ । यस्ता नीतिहरु समयको माग र आवश्यकताअनुसार परिवर्तन गर्दै जानुपर्ने भएकाले राष्ट्र बैंकले हरेक वर्ष आवश्यक परिमार्जन सहितको नीति ल्याउने गर्दछ ।

कुनै पनि राष्ट्रका लागि सबैभन्दा महत्ववपूर्ण स्रोतमा वित्तीय स्रोत पर्छ । त्यो स्रोतलाई मुलुकको उत्पादन, रोजगारी अनि वित्तीय स्थायित्व कायम गरेर भुक्तानी प्रणालीलाई पनि बलियो बनाउने उद्देश्य लिएर निर्माण गरिने नीति नै मौद्रिक नीति हो ।  यसले ब्याज दरको कुरा गर्छ र विनिमय दरको विषयमा पनि केही कुरा गर्छ । सबै कुरालाई सञ्चालन गरेर अर्थतन्त्र सहज रूपमा सञ्चालन गर्नको निमित्त अनुकूल वातावरण बनाइदिने लक्ष्य मौद्रिक नीतिको हो । सामान्य रूपमा व्याख्या गर्नुपर्दा मौद्रिक नीतिले मुद्राको मूल्य निर्धारण गर्छ । त्यसले गर्दा केन्द्रीय ब्याङ्कले सार्वजनिक गर्ने यो नीतिले परोक्ष रूपमा सर्वसाधारण उपभोक्ता, उत्पादक वा कर्मचारी सबैलाई प्रभाव पार्छ ।

मौद्रिक नीतिले मुलुकको अर्थ व्यवस्थामा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ । विशेष गरी मौद्रिक नीतिले अर्थतन्त्रमा बचत संकलन, परिचालन, तरलता व्यवस्थापन, मुल्यवृद्धि, ब्याजदर निर्धारण तथा विदेशी विनिमय लगायतको सन्तुलन कायम गर्ने काम गर्छ । विषेशतः मौद्रिक नीतिको मुख्य उद्देश्य भनेकै अर्थतन्त्रका हरेक क्षेत्रलाई समेट्दै मुलुको अर्थव्यवस्थालाई सन्तुलनमा राख्नु हो । मौद्रिक नीतिले मूल्य स्थिरता राख्ने भएकाले मुद्राप्रदायको व्यवस्थापन गर्न तरलता लगानीयोग्य रकम को सदुपयोग र व्यवस्थापन गरी बैंक तथा वित्तीय संस्थाका ग्राहकको हक, हित र अधिकारको सुरक्षा गर्नु मौद्रिक नीतिका उदेश्य हो ।

भर्खरै
नेफ्स्कून एमआइएसबाट गुणस्तर मापन र जोखिम विश्लेषण गर्न सकिने (भिडियोसहित)
नेफ्स्कून एमआइएसबाट गुणस्तर मापन र जोखिम विश्लेषण गर्न सकिने (भिडियोसहित)

१४ घण्टा अगाडि

'रोचडेल पायोनियर्स अवार्ड–२०२४' का लागि आवेदन माग
'रोचडेल पायोनियर्स अवार्ड–२०२४' का लागि आवेदन माग

१ दिन अगाडि

नेफ्स्कूनद्वारा सर्वोच्चको अन्तरिम आदेश कार्यान्वयन सहजीकरणका लागि ध्यानाकर्षण
नेफ्स्कूनद्वारा सर्वोच्चको अन्तरिम आदेश कार्यान्वयन सहजीकरणका लागि ध्यानाकर्षण

१ दिन अगाडि

NEFSCUN Congratulates New WOCCU Chair; Seeks Collaboration & Advocacy Support
NEFSCUN Congratulates New WOCCU Chair; Seeks Collaboration & Advocacy Support

२ दिन अगाडि

ओकूको नयाँ अध्यक्षमा माइकल लरेन्स (भिडियो हेर्नुहोस्)
ओकूको नयाँ अध्यक्षमा माइकल लरेन्स (भिडियो हेर्नुहोस्)

२ दिन अगाडि

भारतमा नयाँ सहकारिता नीति ल्याउने बजेट घोषणा (भिडियो सहित)
भारतमा नयाँ सहकारिता नीति ल्याउने बजेट घोषणा (भिडियो सहित)

२ दिन अगाडि

विश्व क्रेडिट युनियनको सर्वोच्च सम्मान आइरिस र ब्राजिलियन स्वयंसेवीलाई 
विश्व क्रेडिट युनियनको सर्वोच्च सम्मान आइरिस र ब्राजिलियन स्वयंसेवीलाई 

२ दिन अगाडि

'नेपालको प्रयास ओकूद्वारा प्रशंसित; शुभेच्छुक सबैलाई हार्दिक धन्यवाद'
'नेपालको प्रयास ओकूद्वारा प्रशंसित; शुभेच्छुक सबैलाई हार्दिक धन्यवाद'

३ दिन अगाडि

लोकप्रिय
एक्सेसले नेपालमा ‘वर्ल्ड क्लास’ साकोसहरु बनाएको छ
एक्सेसले नेपालमा ‘वर्ल्ड क्लास’ साकोसहरु बनाएको छ

७० दिन अगाडि

नेफ्स्कूनको नयाँ सञ्चालक समितिलाई अहिले काम गर्ने मौका छ 
नेफ्स्कूनको नयाँ सञ्चालक समितिलाई अहिले काम गर्ने मौका छ 

२०० दिन अगाडि

नेफ्स्कूनको नवनिर्वाचित सञ्चालक समिति तथा लेखा सुपरिवेक्षण समितिद्वारा पदबहाली
नेफ्स्कूनको नवनिर्वाचित सञ्चालक समिति तथा लेखा सुपरिवेक्षण समितिद्वारा पदबहाली

२१४ दिन अगाडि

नेफ्स्कून-डिएसआईकेबीच दिगो सहकार्यको समझदारी
नेफ्स्कून-डिएसआईकेबीच दिगो सहकार्यको समझदारी

२३९ दिन अगाडि

पुराना साझा (सहकारी) संघ/संस्थामा रहेको ऋण तथा रोक्का जग्गाको विवरण पठाउन विभागद्वारा निर्देशन जारी 
पुराना साझा (सहकारी) संघ/संस्थामा रहेको ऋण तथा रोक्का जग्गाको विवरण पठाउन विभागद्वारा निर्देशन जारी 

७५७ दिन अगाडि

वार्षिक योजना तथा बजेट निर्माण तालिम सम्पन्न
वार्षिक योजना तथा बजेट निर्माण तालिम सम्पन्न

७५९ दिन अगाडि

भक्तपुरमा कोपोमिस र गोएएमएल कार्यान्वयन विषयक अन्तरक्रिया सम्पन्न
भक्तपुरमा कोपोमिस र गोएएमएल कार्यान्वयन विषयक अन्तरक्रिया सम्पन्न

७६१ दिन अगाडि

सुनसरीमा साकोसहरुबीच असल सिकाई आदान प्रदान 
सुनसरीमा साकोसहरुबीच असल सिकाई आदान प्रदान 

७६२ दिन अगाडि

पत्रकारबाट सुझाव